დაღუნული ფეხების სევდა

ჩვენი სკოლისდროინდელი ნებისმიერი სახელმძღვანელოს მიხედვით, ნებისმიერ სახელოვან ქართველს წიგნის კითხვა დედამ შეასწავლა და შეაყვარა. საუკუნეების მანძილზე, სანამ ქართველი მამა რომელიმე ომში იბრძოდა ან სანადიროდ იყო წასული (ან სულაც საყვარელთან ნებივრობდა), შვილებს დედები უკითხავდნენ წიგნებს და მერე წერა-კითხვასაც ისინი ასწავლიდნენ. რაც წიგნებში ეწერა, საბჭოთა საქართველოშიც იგივე ხდებოდა, რადგან ქართველი დედების უმრავლესობა შვილების აღზრდას საკუთარ ქმრებსაც კი, უბრალოდ, არ ანდობდა. თუმცა ჩემი შემთხვევა (როგორც ბევრ საკითხში) აქაც განსხვავებული იყო და როგორც ბებიაჩემი იტყოდა, ჩვენ ოჯახში ყველაფერი უკუღმა ხდებოდა - დედაჩემის ნაცვლად წიგნებს მამაჩემი მიკითხავდა. რასაკვირველია ეს ხდებოდა არა იმიტომ, რომ დედაჩემი ამ დროს სანადიროდ იყო წასული (რასაკვირველია, არა:), უბრალოდ ასეთი შეთანხმება ჰქონდათ (ალბათ) და სკოლაც ისე დავამთავრე, დედაჩემი მშობელთა კრებაზეც კი არასოდეს ყოფილა. მშობელთა კრებებსაც კი ყოველთვის მამაჩემი (და არასოდეს დედაჩემი) ესწრებოდა. იჯდა ხოლმე ჩემი კმაყოფილი და ბედნიერი მამა კლასში  (ერთადერთი მამრი მშობელი) და ათასობით დედასთან ერთად სკოლის მასწავლებლებს უსმენდა.

რა გასაკვირია, რომ ჭადრაკზეც მაშინდელ პიონერთა სასახლეში მამაჩემმა წამიყვანა (თანაც დიდი სიამოვნებით) და თავისი სეხნია პედაგოგიც თავადვე შემირჩია. ალბათ, ეს არ იყო შემთხვევითი არჩევანი - ბატონი შოთა ინწკირველი მართლა ძალიან სანდომიანი კაცი აღმოჩნდა. თუმცა მიუხედავად მისი სანდომიანი გარეგნობისა, პირველსავე გაკვეთილზე მწვრთნელმა იმდენი საშინაო დავალება მოგვცა, შინდაბრუნებულმა იმავე საღამოს ისტორიული გადაწყვეტილება მივიღე და მეორე დღესვე, გაკვეთილების შემდეგ, მამუკა ნადირაშვილს მივადექი. მამუკა ჩემი მეზობელი და მეგობარი იყო, რომელიც ბავშვობიდანვე იქვე, ჩვენ უბანში, ფეხბურთზე დადიოდა. მივადექი და პირდაპირ ვუთხარი, რომ იმ დღეებში (და იმ საათებში), როცა პიონერთა სასახლეში ჭადრაკის წრეზე ჯდომა მევალებოდა, ფეხბურთზე უნდა მევლო. სხვათა შორის, ჩემს საყვარელ და ძვირფას მეგობარს, მამუკა ნადირაშვილს, რომელიც, როგორც აღვნიშნე, ბავშვობიდან ფეხბურთზე დადიოდა,  მართლაც დაღუნული ფეხები ჰქონდა (ბავშვობიდანვე) და მეც გულწრფელად მეშინოდა, მალე იგივე არ დამმართნოდა (მეც) და ჩემებიც სახლში (ჩემი დაღუნული ფეხების მიხედვით) ადვილად მიხვდებოდნენ, რომ ჭადრაკის ნაცვლად ფეხბურთზე დავდიოდი. მეორე საშიშროება იყო გაციება და როგორც კი ბურთს მივიღებდი, მამაჩემის მარადიული გაფრთხილება მახსენდებოდა - არ ირბინო, თორემ გაოფლიანდები და ოფლიანზე კი ორპირ ქარში მოყვები და მერე ფილტვების ანთებაც დაგემართება. რომ გავციებულიყავი, მამაჩემს მაშინვე ეჭვი და შეკითხვა გაუჩნდებოდა („ფეხბურთი ხომ არ გითამაშია?“) და ვერაფრით ვეტყოდი, რომ პიონერთა სასახლეში ჭადრაკის წრეზე ორპირმა ქარმა დამიბერა.

თუმცა იყო მესამე და, ალბათ, მაინც ყველაზე დიდი და მთავარი საფრთხე - კვირაში ორჯერ, საღამოობით, როცა (წესით) პიონერთა სასახლიდან უნდა დავბრუნებულიყავი (ჭადრაკის გაკვეთილის შემდეგ), მამაჩემი ჭადრაკის დაფას შლიდა, ფიგურებს აწყობდა (ხელების ფშვნეტით) და ომახიანად მეკითხებოდა - აბა, დღეს რა გვასწავლა ბატონმა შოთა ინწკირველმა?

რა უნდა მექნა?! იმ დღეებში, როცა ჭადრაკი უნდა მესწავლა, მაშინდელი ლოკომოტივის სტადიონზე (ვაკის პარკში გადამალული კეტებით და ფორმით) ფეხბურთს ვთამაშობდი და ჩემს მწვრთნელს (სინამდვილეში) ვოვა ელოშვილი ერქვა და არა შოთა ინწკირველი. გამოსავალი, საბედნიეროდ, მალე მოვძებნე - გამახსენდა, რომ იმ ერთადერთი გაზეთის ფურცლებზე, რომელსაც მე გადავშლიდი ხოლმე ბავშვობაში, საჭადრაკო ეტიუდებიც იბეჭდებოდა. ის ერთადერთი საბჭოთა გაზეთი (რომელიც მაშინ მაინტერესებდა) იყო „სოფლის ცხოვრება“, რომლის ბოლო გვერდსაც ჩემი საყვარელი მხატვრის, ვახტანგ კუციას კარიკატურები ამშვენებდა ხოლმე და სწორედ იქ, იმავე მეოთხე გვერდზე, აღმოვაჩინე ის, რაც ყველაზე მეტად მჭირდებოდა. ისე მოხდა, რომ სწორედ იმ ერთადერთ საჭადრაკო გაკვეთილზე, რომელსაც (საბედნიეროდ) დავესწარი, შოთა მასწავლებელმა სწორედ ეტიუდების წაკითხვა აგვიხსნა და თანაც ისე გვასწავლა, რომ „სოფლის ცხოვრებაში“ გამოქვეყნებულ ნებისმიერ ეტიუდს სიამოვნებით ვთავაზობდი ბედნიერ და გახარებულ მამაჩემს.

საქართველოში (ალბათ ოდითგანვე) ბებიები და ბაბუები ნარდის თამაშს იმიტომ ასწავლიდნენ ბავშვებს, რომ მერე შვილიშვილებთან ერთად ეთამაშათ (თავისუფალ დროს) და შეიძლება, მამაჩემსაც სჭირდებოდა საჭადრაკო პარტნიორი შინ და ამიტომაც მიყიდა საჭადრაკო დაფა 1976 წლის 20 სექტემბერს. ეს თარიღი ზეპირად, რასაკვირველია, იმიტომ  მახსოვს, რომ შიგნით აწერია იმ ტექსტთან ერთად, რომელიც დედაჩემს  გააკეთებინა მამაჩემმა („შენ კარგი ხელი გაქვსო“). რამდენჯერაც გავხსნიდით ხოლმე ჭადრაკის დაფას, იმდენჯერვე ვხედავდი იმ სამახსოვრო წარწერას და, მიუხედავად იმისა, რომ ათასჯერ მაინც მქონდა ნანახი, მაინც კიდევ ერთხელ ვკითხულობდი ხოლმე მატჩების წინ.

ათასი მატჩი, რა თქმა უნდა, არ გვითამაშია, მაგრამ რამდენჯერაც მამაჩემი მომენატრება ხოლმე, იმდენჯერაც ეს სცენა მახსენდება - ვსხედვართ ერთმანეთის პირისპირ მამა-შვილი და ჭადრაკს ვთამაშობთ და დედაჩემი კი, უკვე მერამდენედ, ცოტა ნერვიულად გვეკითხება:

- ღომი არ ჩავდგა?

ვახტანგ კუციას კარიკატურები: